Hafan      /     Home

YSGOL BRO TEGID

Cynllunwyd y wefan yma ym Mehefin 2006 gan Adam Thomas, Tomos Lloyd a Huw Ffrancon

This website was designed in June 2006 by Adam Thomas, Tomos Lloyd, and Huw Ffrancon

EIN TREF

Tref farchnad lewyrchus yw'r Bala, yng nghanol prydferthwch Parc Cenedlaethol Eryri ac ar lan Tegid, y llyn naturiol mwyaf yng Nghymru. Ceir oddi yma olygfeydd o fynyddoedd y Berwyn, Yr Aran a'r Arenig. Mae'n ganolfan ddelfrydol a ddefnyddir gan lawer o bobl fel man aros tra bont yn crwydro'r glannau a'r mynyddoedd ym Mharc Cenedlaethol Eryri. Gallwch fynd am dro ar y trên bach a theithio pedair milltir a hanner (7km) ar reilffordd Llyn Tegid, gyda glannau'r llyn i Lanuwchllyn. Bu'r Bala'n enwog fel tref bwysig i'r diwydiant gwlan ac mae'n adnabyddus heddiw fel canolfan ryngwladol ar gyfer chwaraeon dwr. Gellir mwynhau hwylio, hwylfyrddio a chanwio ar y llyn a heb fod nepell y mae Canolfan Tryweryn sef canolfan genedlaethol Dwr Gwyllt. Mae'r Bala yn gyforiog o gysylltiadau hanesyddol a diwylliannol; dyma dref Thomas Edward Ellis a'r Parchedig Thomas Charles, a'r dref y daeth Mari Jones iddi i geisio Beibl. Gwyr pawb yr hanes am Mari Jones a gynilodd ei cheiniogau prin am flynyddoedd er mwyn cael ei Beibl ei hun. Clywsai y gallai brynu Beibl gan Thomas Charles un o arweinwyr mawr y diwygiad Methodistaidd ac yn 1780 fe gerddodd 26 milltir (40km) yn droednoeth i'r Bala ond pan gyrhaeddodd cafodd nad oedd dim Beiblau ar ôl gan Thomas Charles. Roedd wedi ei gyffwrdd gan ei hawydd a'i sêl fel y rhoddodd iddi ei Feibl ei hun. Yn ôl yr hanes dyma fu'r ysbrydoliaeth i sefydlu'r Feibl Gymdeithas. Gall ymwelwyr fwynhau cysylltiadau a digwyddiadau diwylliannol yr ardal, gan gynnwys cyngherddau, eisteddfod, carnifalau a'r wyl flynyddol sef Gwyl y Gwyniad. Yn y Bala hefyd y mae Glanllyn, Canolfan yr Urdd.

LLYN TEGID

Llyn Tegid, neu 'Bala Lake yn Saesneg, yw'r llyn naturiol fwyaf yng Nghymru. Mae o wedi ei amgylchynnu gan frigau uchel mynyddoedd yr Aran Benllyn, Arenig Fawr a'r Berwyn- golygfeydd anhygoel ym mhob tymor. Mae Bala ac ardal Penllyn yn enwog nid yn unig am ei olygfeydd, ond am ei ddiwylliant. Mae'r llyn, gyda'i leoliad gwerth chweil a'i wyntoedd De-Orllewinol parhaol, yn fan arbennig ar gyfer chwaraeon dwr. Mae'r Llyn hefyd yn cynnwys pysgodyn prin o'r enw'r Gwyniad. Llyn Tegid yw'r unig lyn y gellir darganfod y pysgodyn arbennig yma, a hydnoed yma, ond mewn niferoedd bychain yn rhannau tywyllaf, oeraf y llyn y gellir eu darganfod. Mae hefyd son fod anghenfil tebyg i Nessie, Anghenfil Loch Ness yn byw yn y llyn! Mae straeon yn dweud mae Tegi yw ei enw, ac fe gymerwyd y stori mor o ddifri yn y 90'au, fe yrrwyd llong danfor Japaniaidd o dan y dwr i ymchwilio!

GOLYGFEYDD ENWOG Y BALA

Os am ddeall hanes y dref – ewch ar y tro trefol sy’n nodi’r adeiladau a’r nodweddion hanesyddol oll. Ar y ffordd gellwch weld:

Capel Tegid, Capel draddodiadol i Fethodistiaid Cymru. Ers iddo gael ei adeiladu, mae o wedi cael twr uchel unigryw, a roddodd yr enw 'Cadeirlan Y Bala' iddo. Serch hyn, yn dilyn storm yn 2001, fe ddaeth y twr yn beryglus, ac felly roedd y capel heb dwr am bedair mlynedd nes i fuddsoddiadau olygu y cafodd ei ail-godi y llynnedd.

The White Lion Royal Hotel. Eleni, mae tafarn mwyaf enwog Y Bala o dan brosiect i'w adnewyddu i edrych yn debyg i sut oedd o yn y gorffennol. Mae'r gwaith yma yn cael ei wneud gan Welsh Historic Inns. Mae o'n enwog oherwydd fe ymwelodd y Brenhines Fictoria a'r gwesty pan yn aros yn Pale Hall, plasdy lleol. Mae stori ei bod hi yn bles iawn fod gan y gwesty doiled dan-do- rhywbeth moethus iawn y dyddiau hynny!

Tomen Y Bala. Tomen y Bala yw'r unig weddillion o beth oedd yn gastell Tomen a Beili sawl canrif yn ol. O ben y domen, gellir gweld golygfeydd gwerth chweil o'r dref.